Thời gian làm việc: Từ 7h30 đến 17h30

Biến tần nổ IGBT: Vì sao cần tìm nguyên nhân trước khi thay?

Biến tần phát tiếng nổ, có mùi khét hoặc làm aptomat tác động có thể khiến dây chuyền sản xuất phải dừng đột ngột. Khi kiểm tra phát hiện module IGBT bị chập, cháy hoặc vỡ, nhiều người thường đặt câu hỏi: Chỉ thay IGBT mới thì biến tần có chạy lại được không?

Điều này phụ thuộc vào phạm vi hư hỏng và nguyên nhân gây sự cố. IGBT có thể hỏng do linh kiện xuống cấp, nhưng cũng có thể chịu tác động từ mạch kích, động cơ, cáp, hệ thống làm mát hoặc điều kiện vận hành.

Nếu nguyên nhân vẫn tồn tại, IGBT mới có thể tiếp tục hư hỏng sau khi lắp lại. Vì vậy, sửa biến tần nổ IGBT cần bao gồm kiểm tra linh kiện, các mạch liên quan và hệ thống đang sử dụng biến tần.

Biến tần nổ IGBT và các bộ phận cần kiểm tra
Mục lục

1. IGBT làm nhiệm vụ gì trong biến tần?

2. Dấu hiệu nào có thể liên quan đến IGBT hỏng?

3. Những nguyên nhân có thể khiến biến tần nổ IGBT

4. Vì sao phải kiểm tra mạch kích, động cơ và cáp?

5. Quy trình kiểm tra và sửa chữa biến tần hỏng IGBT

6. Những sai lầm dễ khiến IGBT mới hỏng lại

7. Các ca sửa chữa thực tế tại NIHACO

8. Nên sửa chữa hay thay mới biến tần?

1. IGBT làm nhiệm vụ gì trong biến tần?

IGBT là linh kiện bán dẫn công suất, thường được sử dụng trong khối nghịch lưu của biến tần. Theo tín hiệu điều khiển, các phần tử này thực hiện đóng cắt điện áp một chiều trên mạch DC để tạo đầu ra cấp cho động cơ.

Trong nhiều biến tần ba pha sử dụng cấu trúc nghịch lưu hai mức, các phần tử IGBT được bố trí thành ba nhánh công suất. Tùy thiết kế, chúng có thể nằm trong một module hoặc được lắp thành các linh kiện riêng.

IGBT cần phối hợp với nhiều bộ phận:

Bộ phận

Vai trò liên quan đến IGBT

Mạch kích

Điều khiển quá trình đóng, mở IGBT

Nguồn cấp mạch kích

Cung cấp điều kiện điện áp phù hợp cho các kênh kích

Mạch DC

Cấp năng lượng cho khối nghịch lưu

Mạch đo và bảo vệ

Giám sát, phát hiện bất thường theo thiết kế

Hệ thống tản nhiệt

Truyền nhiệt từ linh kiện ra môi trường

Động cơ và cáp

Là phần tải kết nối với đầu ra biến tần

Do các bộ phận có liên hệ trực tiếp, phát hiện IGBT hỏng mới chỉ xác định được một phần tình trạng thiết bị.

Module IGBT trong khối công suất biến tần
2. Dấu hiệu nào có thể liên quan đến IGBT hỏng?

Một số biểu hiện cần kiểm tra khối công suất gồm:

  • Biến tần phát tiếng nổ, có mùi khét hoặc dấu vết cháy.

  • Aptomat tác động khi cấp điện hoặc nhận lệnh chạy.

  • Thiết bị báo lỗi quá dòng, lỗi công suất.

  • Động cơ không chạy dù biến tần đã nhận lệnh.

  • Đầu ra bất thường hoặc động cơ vận hành không ổn định.

  • Biến tần chạy được một thời gian rồi dừng lỗi.

Những biểu hiện này chưa đủ để kết luận IGBT bị hỏng. Lỗi quá dòng còn có thể liên quan đến tải cơ khí, động cơ, cáp, tham số hoặc mạch đo dòng. Aptomat tác động khi cấp điện cũng có thể xuất phát từ khối chỉnh lưu hoặc mạch DC.

Ngược lại, IGBT bị chập bên trong không phải lúc nào cũng có dấu vết nổ vỡ bên ngoài.

Cần làm gì khi biến tần phát tiếng nổ?

Dừng thiết bị, cô lập nguồn và ghi nhận hiện tượng. Nếu có thể thu thập an toàn, nên lưu lại:

  • Mã lỗi hoặc lịch sử lỗi.

  • Trạng thái máy trước khi hỏng.

  • Thời điểm xảy ra: cấp nguồn, khởi động, tăng tốc, giảm tốc hay đang chạy.

  • Những thay đổi gần đây về dây điện, động cơ hoặc tham số.

Không đóng điện và reset nhiều lần để thử chạy tiếp. Tụ DC có thể còn điện sau khi ngắt nguồn; việc mở thiết bị cần do người có chuyên môn thực hiện theo hướng dẫn của nhà sản xuất.

3. Những nguyên nhân có thể khiến biến tần nổ IGBT

Ngắn mạch hoặc sự cố ở đầu ra

Chập giữa các pha, chạm đất tại động cơ, cáp hoặc đầu nối có thể tạo ra dòng điện lớn. Mức độ ảnh hưởng phụ thuộc vào tính chất sự cố và khả năng phản ứng của hệ thống bảo vệ.

Cần phân biệt sự cố điện với tình trạng kẹt cơ khí. Cơ cấu bị kẹt có thể làm dòng động cơ tăng, nhưng chưa chứng minh được cuộn dây động cơ bị chập.

Mạch kích hoặc tín hiệu điều khiển bất thường

IGBT cần được đóng, mở đúng thời điểm. Lỗi mạch kích có thể làm quá trình chuyển mạch sai lệch, tăng tổn hao hoặc gây sự cố nghiêm trọng.

Một tình huống nguy hiểm là hai phần tử trên và dưới của cùng nhánh nghịch lưu cùng dẫn ngoài ý muốn, tạo đường dẫn ngắn mạch qua nguồn DC. Tài liệu Infineon đề cập lỗi điều khiển và mạch kích trong các nguyên nhân có thể gây hiện tượng này.

Hệ thống làm mát suy giảm

Quạt yếu, khe tản nhiệt bít bụi, luồng gió bị cản hoặc nhiệt độ tủ điện cao đều cần được kiểm tra.

Khi sửa chữa, bề mặt tiếp xúc, vật liệu truyền nhiệt và cách lắp module cũng ảnh hưởng đến khả năng thoát nhiệt. Yêu cầu phải theo từng loại module; không dùng chung một cách bôi keo hoặc lực siết cho mọi linh kiện.

Điều kiện tải và tham số chưa phù hợp

Khởi động khi cơ cấu đang kẹt, tăng tốc quá nhanh hoặc quá tải lặp lại có thể làm khối công suất chịu ứng suất lớn.

Với máy nghiền, cần xem xét tải khởi động, nguy cơ kẹt nguyên liệu, quán tính và chu kỳ làm việc. Tham khảo cách chọn biến tần cho máy nghiền công nghiệp để đánh giá yêu cầu của ứng dụng.

Không thể chỉ thấy IGBT hỏng rồi kết luận nguyên nhân là quá tải. Cần đối chiếu dòng vận hành, lịch sử lỗi và trạng thái thực tế.

Bất thường ở mạch DC và đường công suất

Tụ DC, đầu nối công suất, dấu vết phóng điện và các phần mạch liên quan cũng thuộc phạm vi kiểm tra.

Với tải có khả năng tái sinh năng lượng, cần đánh giá quá trình giảm tốc và phương án xử lý năng lượng theo cấu hình thiết bị. Không phải trường hợp nào cũng giải quyết bằng cách lắp thêm điện trở xả.

Riêng cầu trục phải phân biệt cơ cấu nâng hạ với cơ cấu di chuyển, đồng thời xem xét phanh cơ và chu kỳ vận hành. Bạn có thể xem thêm giải pháp lắp đặt biến tần cho cầu trục.

4. Vì sao phải kiểm tra mạch kích, động cơ và cáp?

Mạch kích và IGBT có thể cùng hư hỏng

Khi IGBT hỏng, sự cố có thể ảnh hưởng đến điện trở cổng, linh kiện bảo vệ hoặc tầng điều khiển liên quan. Ở chiều ngược lại, mạch kích chưa được khắc phục có thể khiến IGBT mới tiếp tục hư hỏng.

Các hạng mục cần đánh giá gồm:

  • Nguồn cấp cho từng kênh kích.

  • IC hoặc linh kiện điều khiển cổng.

  • Điện trở cổng và linh kiện bảo vệ.

  • Đường mạch, mối hàn và dấu vết cháy.

  • Tín hiệu điều khiển theo thiết kế.

  • Các chức năng bảo vệ liên quan.

Đo điện trở thấy bình thường chưa đủ để xác nhận mạch kích hoạt động tốt. Một số bất thường chỉ xuất hiện khi mạch làm việc hoặc khi nhiệt độ thay đổi.

Việc đánh giá tín hiệu phải sử dụng thiết bị đo và phương pháp phù hợp với mạch công suất.

Kiểm tra bo mạch kích IGBT của biến tần
Động cơ cần được kiểm tra cả điện và cơ khí

Cần đánh giá cuộn dây, cách điện, hộp cực, cách đấu nối và khả năng quay của hệ truyền động.

Động cơ ẩm, đầu dây hư hỏng, ổ bi bó hoặc cơ cấu máy bị kẹt đều là thông tin cần ghi nhận. Nếu máy có phanh cơ, cần kiểm tra việc nhả phanh và phối hợp vận hành.

Cáp và đầu nối có thể là vị trí phát sinh sự cố

Cáp có thể hỏng tại nơi bị ép, cọ xát, uốn liên tục hoặc chịu nhiệt, dầu và độ ẩm. Đầu cốt lỏng, hộp nối ẩm và cách đấu không phù hợp cũng cần được loại trừ.

Chiều dài cáp, cấu hình đấu nối và yêu cầu về bộ lọc đầu ra phải được đối chiếu với tài liệu biến tần.

Khi đo cách điện, phải tách động cơ và cáp khỏi đầu ra biến tần theo hướng dẫn thiết bị. Không đo cách điện xuyên qua biến tần. Tài liệu phần cứng ABB yêu cầu ngắt cáp động cơ khỏi đầu ra biến tần trước phép đo này.

Kiểm tra động cơ và cáp chạy trước khi lắp lại biến tần

5. Quy trình kiểm tra và sửa chữa biến tần hỏng IGBT

Bước 1: Thu thập thông tin vận hành

Thông tin ban đầu cần có model biến tần, nhãn động cơ, loại máy, chu kỳ tải, mã lỗi và thời điểm phát sinh sự cố.

Chẳng hạn, hỏng ngay khi cấp nguồn và hỏng sau nhiều chu kỳ chạy là hai tình huống cần hướng kiểm tra khác nhau. Tuy nhiên, thời điểm xảy ra lỗi chỉ giúp định hướng, chưa thay thế được kết quả đo kiểm.

Bước 2: Xác định phạm vi hư hỏng

Sau khi cô lập nguồn và xác nhận an toàn, kỹ thuật viên kiểm tra các khối liên quan: chỉnh lưu, DC Bus, nghịch lưu, mạch kích, nguồn điều khiển, đo lường và làm mát.

Vết cháy nhìn thấy chưa chắc phản ánh đầy đủ phạm vi hư hỏng. Một số linh kiện có thể bị ảnh hưởng mà hình thức bên ngoài vẫn bình thường.

Bước 3: Xử lý phần mạch hỏng và chọn linh kiện phù hợp

IGBT thay thế phải đáp ứng thiết kế của biến tần. Ngoài điện áp và dòng định mức, cần xem xét:

  • Cấu trúc module và cách bố trí chân.

  • Đặc tính chuyển mạch.

  • Diode đi kèm.

  • Yêu cầu của mạch kích.

  • Điều kiện lắp đặt và tản nhiệt.

Linh kiện cùng hình dáng hoặc có dòng ghi lớn hơn chưa chắc phù hợp để thay thế.

Bước 4: Kiểm tra và chạy thử theo từng giai đoạn

Sau sửa chữa, cần kiểm tra hoạt động các khối trước khi đưa thiết bị vào vận hành theo phương án phù hợp.

Những thông số theo dõi có thể gồm dòng điện, nhiệt độ, trạng thái đầu ra, mã lỗi và phản ứng khi tải thay đổi.

Chạy được với động cơ thử chưa đủ để xác nhận hệ thống tại nhà máy đã ổn định. Khi lắp lại, cần kiểm tra với động cơ, cáp và chu kỳ làm việc thực tế.

Tham khảo dịch vụ sửa chữa biến tần công nghiệp tại NIHACO.


Chạy thử biến tần sau khi sửa khối công suất IGBT

6. Những sai lầm dễ khiến IGBT mới hỏng lại

Sai lầm

Vấn đề có thể bị bỏ sót

Chỉ thay IGBT bị cháy

Mạch kích, nguồn kích hoặc bảo vệ còn hư hỏng

Chưa kiểm tra động cơ và cáp

Sự cố bên ngoài biến tần vẫn tồn tại

Chọn linh kiện chỉ theo dòng và điện áp

Không phù hợp đặc tính điều khiển và chuyển mạch

Bỏ qua quạt và tản nhiệt

Điều kiện gây quá nhiệt chưa được khắc phục

Tăng giới hạn bảo vệ để máy chạy tiếp

Thiết bị tiếp tục chịu trạng thái bất thường

Chỉ chạy thử trong thời gian ngắn

Lỗi khi nóng hoặc khi đủ chu kỳ tải chưa bộc lộ

IGBT và driver cùng hỏng: Bộ phận nào gây lỗi trước?

Chỉ từ kết quả “IGBT chập, driver hỏng” thường chưa đủ để trả lời. Đây có thể là hư hỏng liên đới, và cần thêm bằng chứng để xác định diễn biến ban đầu.

Thông tin hữu ích gồm lịch sử lỗi, thay đổi trước sự cố, tình trạng động cơ, cáp và kết quả kiểm tra các phần mạch liên quan.

Có cần thay toàn bộ IGBT không?

Không có câu trả lời chung cho mọi biến tần. Quyết định phụ thuộc vào cấu trúc module, mức độ ảnh hưởng, tình trạng các nhánh còn lại và yêu cầu kỹ thuật của thiết bị.

Không nên mặc định chỉ thay phần nhìn thấy cháy, cũng không cần kết luận mọi trường hợp đều phải thay toàn bộ khối công suất.

7. Các ca sửa chữa thực tế tại NIHACO

ABB ACS580-01-430A-4 bị chập IGBT và hỏng driver

NIHACO đã tiếp nhận biến tần ABB ACS580-01-430A-4 tại Hải Phòng với tình trạng không điều khiển được động cơ và lỗi liên quan đến khối công suất.

Bài dự án ghi nhận module IGBT bị chập, driver kích công suất hỏng và một số linh kiện bảo vệ suy giảm. Phương án xử lý gồm thay linh kiện hỏng, phục hồi driver và kiểm tra vận hành sau sửa chữa.

Ca này cho thấy cần đánh giá đồng thời IGBT và mạch kích. Thông tin công bố chưa đủ để xác định bộ phận nào hỏng trước.

Xem chi tiết: Sửa biến tần ABB ACS580-01-430A-4 lỗi công suất tại Hải Phòng.

Sửa khối công suất biến tần ABB ACS580
Delta VFD750VL43A-J bị lỗi bo kích

NIHACO đã chia sẻ trường hợp biến tần Delta VFD750VL43A-J tại Hải Phòng gặp lỗi bo kích, ảnh hưởng đến khả năng điều khiển đầu ra.

Theo bài dự án, kỹ thuật viên phát hiện tín hiệu kích bất thường và linh kiện trên mạch driver suy giảm. Phần mạch hỏng được xử lý, sau đó thiết bị được kiểm tra vận hành.

Đây là ca lỗi bo kích, không được mô tả là trường hợp đã nổ IGBT. Ca sửa minh họa vai trò của mạch điều khiển đối với khối công suất.

Xem chi tiết: Sửa biến tần Delta VFD750VL43A-J lỗi bo kích tại Hải Phòng.

ABB ACS880 hỏng công suất đầu vào và đầu ra

Một trường hợp khác là ABB ACS880-01-246A-3 tại Hải Phòng bị hư hỏng ở cả khối công suất đầu vào và đầu ra.

Quá trình kiểm tra bao gồm chỉnh lưu, DC Bus, module đầu ra, IGBT, mạch kích và nguồn điều khiển. Thiết bị được xử lý phần hư hỏng và chạy thử trước khi bàn giao.

Ca này cho thấy sự cố công suất có thể ảnh hưởng nhiều khối, cần đánh giá toàn bộ đường chuyển đổi năng lượng.

Xem chi tiết: Sửa biến tần ABB ACS880 hỏng công suất đầu vào và đầu ra.

Sửa biến tần ABB nổi IGBT tại NIHACO

Bạn có thể xem thêm tại mục tin tức và dự án sửa chữa thực tế của NIHACO.

8. Nên sửa chữa hay thay mới biến tần?

Biến tần hỏng IGBT vẫn có thể phù hợp để sửa chữa khi xác định được phạm vi hư hỏng, có linh kiện đáp ứng và đủ điều kiện kiểm tra.

Nên cân nhắc phương án thay thế khi:

  • Cháy lan gây hư hỏng nghiêm trọng nhiều bộ phận.

  • Linh kiện hoặc tài liệu cần thiết khó đáp ứng.

  • Chi phí sửa chữa không còn phù hợp với giá trị sử dụng.

  • Thiết bị hiện tại không đáp ứng yêu cầu tải hoặc môi trường.

  • Thời gian dừng máy đòi hỏi phương án khác.

Dù sửa hay thay mới, vẫn phải xử lý nguyên nhân bên ngoài. Biến tần mới không khắc phục được cáp chập, động cơ hỏng hoặc cơ cấu máy đang kẹt.

Nếu sự cố liên quan đến lựa chọn thiết bị, cài đặt hoặc điều kiện lắp đặt, cần đánh giá lại phương án điều khiển. Tham khảo các giải pháp biến tần và tự động hóa của NIHACO.

NIHACO tiếp nhận kiểm tra biến tần hỏng IGBT và khối công suất

Khi cần hỗ trợ, khách hàng có thể gửi:

  • Ảnh nhãn biến tần và động cơ.

  • Ảnh màn hình, mã lỗi hoặc vị trí hư hỏng.

  • Mô tả thời điểm xảy ra sự cố.

  • Thông tin loại máy, chu kỳ làm việc và thay đổi gần đây.

NIHACO tiếp nhận thông tin, đánh giá tình trạng và trao đổi phương án xử lý theo kết quả kiểm tra.

Tham khảo thêm:

CÔNG TY CỔ PHẦN TỰ ĐỘNG HÓA NIHACO
Hotline: 093 888 3515
Website: nihaco.com.vn

 

Bình luận của bạn